Сырдария ауданында тұратын Екінші дүниежүзілік соғыс ардагері Яхия Тасыров референдум күні алғашқылардың бірі болып өз таңдауын жасады.
Бірлік әрқашанда маңызды. Мемлекеттің дамуы келешегіміз үшін қажет. Ұрпақтарымыз аман болсын, — деді майдангер.
Облыста 492 380 адамның дауыс беру мүмкіндігі бар. Өңірде 380 референдум учаскесі жұмыс істеп тұр, оның 126-ы Қызылорда қаласында, 254-і аудандарда орналасқан.
Үкімет басшысы Астанадағы Оқушылар сарайындағы учаскеде дауыс берді. Айта кетейік, Қазақстанда республикалық референдум өтіп жатыр, осы арқылы азаматтар атом электр станциясына қатысты шешім қабылдауы керек.
Қазақстан заңнамасына сәйкес, референдум – маңызды мәселелер бойынша жалпыхалықтық дауыс беру. Оны «Республикалық референдум туралы» Конституциялық заң реттейді, ал ұйымдастырумен арнайы құрылған комиссия айналысады.
Президент пікірінше, станция құрылысымен халықаралық консорциум айналысуы қажет.
Бұл оңай мәселе емес. Үкімет талдау жасап, тиісті келіссөздер жүргізуге тиіс. Дей тұрғанмен бұл жағдайға жеке көзқарасым — Қазақстанда ең озық технологиялары бар әлемдік компаниялардан тұратын Халықаралық консорциум жұмыс істеуге тиіс, — деді Президент
«Кез келген референдумға маңызды мәселе шығарылады. Бүгінгі референдумдағы АЭС салу мәселесі де өте маңызды. Қабылданған шешімге байланысты еліміздің экономикалық даму бағыты айқындалады. Референдумға шығарылып отырған мәселеден бөлек, референдумды өткізудің өзі де маңызды. Біз ТМД және Орталық Азия елдері бойынша референдум өткізіп жатқан бірден-бір елміз. Мұның өзі көп нәрсені аңғартады, яғни мемлекет пен қоғам арасында жаңа саяси мәдениеттің қалыптасуына ықпалы бар», – деді Ерлан Қарин дауыс берген соң БАҚ өкілдеріне берген жауабында.
12 миллионнан аса азамат елде АЭС салу-салмауға қатысты дауыс бере алады. Референдумдағы учаске саны – 10 327. Азаматтардың тіркелген жері бойынша сайлау учаскесі – 9 709, уақытша – 618. Оның ішінде 78 сайлау учаскесі (63 елде) шетелде болады. Сайлау комиссиялары мүшелерінің саны – 70 049 адам.
6 қазан – референдум өтетін күні дауыс беру сағат таңғы сағат 7:00-ден кешкі сағат 20:00-ге дейін жүргізіледі. Дауыс берушілерге ыңғайлы болу үшін аумақтық референдум комиссиялары өзге уақытты белгілеуі мүмкін.
Ал бюллетеньде «Сіз Қазақстанда атом электр станциясын салуға келісесіз бе?» және дауыс берушінің жауап нұсқалары «Иә, келісімен», «Жоқ, келіспеймін» деп жазылған.
12 сағаттың ішінде дауыс саналады. Өңірлерге Орталық референдум комиссиясына дауыс беру қорытындысының жиынтық хаттамасын жинауға және жеткізуге 2 күн беріледі.
Орталық комиссия 7 күн ішінде референдумның қорытындысын анықтап, ресми хабарламаны БАҚ-та жариялауға тиіс.
Бұл туралы Орталық референдум комиссиясының төрағасы Нұрлан Әбдіров айтты. Ол қоғамдық пікірге сауал салу қорытындысын, референдумға байланысты өзге де зерттеулер мен дауыс беру нәтижесінің болжамын, дауыс берілетін күні БАҚ-та және онлайн платформаларда жариялауға болмайтынын ескертті.
Республика бойынша 10 мың 323 дауыс беру учаскесі жұмыс істейді. Дауыс беру құқығына ие 12 млн 244 мың 683 адам бар.
Қонаевтың орталық алаңында жеке компания өкілдері халықты 6 қазан өтетін референдумға шақыру мақсатында әуе шарын көтерді.
Компания мамандары референдум ел ертеңін айқындайтын маңызды шара деген пікірді ұстанып отыр.
Шар кешкі сағат 20:00-ге дейін орталық алаңда болады. Қызығушылар болса, 2000-5000 тг көлемінде ақы төлеп, аспанға көтерілуіне мүмкіндік қарастырылған.
Айта кетейік, Алматы облысында 643 сайлау учаскесі бар. Дауыс беру күні облыстың 477 учаскесінде онлайн-сервистер арқылы сайлаушылардың тіркеуін тексеру мүмкіндігі ұсынылады. Уақытша тіркеу қажет азаматтар үшін арнайы 5 учаске (Қонаев қаласында – 2, Қаскелең, Талғар және Есік қалаларында бір-бірден) болады. Бұл учаскелерде азаматтар ХҚКО арқылы уақытша тіркеліп, өз дауысын бере алады.
Биыл 5 қазаннан бастап реферандум туралы үгіт-насихат жүргізуге болмайды. Бұл туралы Орталық референдум комиссиясының төрағасы Нұрлан Әбдіров айтты.
Бүгін түнгі сағат 00:00-де үгіт-насихат аяқталады. Бұған дейін үгіт жүргізуге болады. Ертең – тыныштық күні. Сондықтан бүгін сағат 00:00 кейін ешқандай үгіт жүргізуге болмайды. Яғни тыныштық күні және дауыс беру күні үгітке байланысты кез келген әрекетке тыйым салынады. Ол үшін заңда құқықтық жауапкершілік қарастырылған, – деді Нұрлан Әбдіров.
Ол 6 қазанда реферандумға байланыс зерттеу қорытындысын, дауыс беру нәтижесінің болжамын БАҚ-та жариялауға болмайтынын ескертті.
Қоғамдық пікірге сауал салу қорытындысының, референдумға байланысты өзге де зерттеулер, дауыс беру нәтижесінің болжамын дауыс берілетін күні БАҚ-та және онлайн платформаларды жариялауға жол берілмейді. Дауыс беру күні дауыс беруге арналған үй жайда немесе пункте қоғамдық пікірді білу үшін сауалнама жүргізуге де тыйым салынады. Мұны ұмытпаңыздар, – деді төраға.
Мемлекеттік кеңесші Ерлан Қарин Атом электр стансасын салу мәселесіне қатысты референдум аясында тура 400 күнге созылған ақпараттық-түсіндіру жұмысы аяқталғанын мәлім етті.
Оның айтуынша, президент референдум өткізу туралы идеясын былтыр жария еткен.
«Бүгін елімізде Атом электр стансасын салу мәселесіне қатысты референдум аясында тура 400 күнге созылған ақпараттық-түсіндіру жұмысы аяқталады. Оны Қазақстанның саяси тарихындағы ең ұзақ науқан деуге толық негіз бар. Неге 400 күн? Себебі Мемлекет басшысы референдум өткізу туралы идеясын былтыр, яғни 2023 жылғы 1 қыркүйекте кезекті Жолдауында айтты. Дәл сол күні референдумға қатысты ауқымды жұмыс басталды деуге болады. Осы уақыт ішінде әр аймақта қоғамдық тыңдау ұйымдастырылды, ақпарат кеңістігінде сарапшылар мен қоғам белсенділері жан-жақты пікір алмасты», — деп жазды Қарин.
Қариннің пайымынша, бұл науқан «байсалды түрде, өзара түсіністік жағдайында» өткен.
«Рефендум кезінде еліміздегі қоғамдық күштер алғаш рет саяси емес, экономикалық мүдде тұрғысынан күш-жігерін біріктіргенін атап өткен жөн. «Amanat» партиясының бастамасымен 6 саяси партия және 20-дан астам қоғамдық бірлестік Атом электр стансасын салуды қолдау жөніндегі халықтық штаб құрды. Штаб мүшелері барлық өңірдің тұрғындарымен кездесу өткізді, оған энергетика саласының жетекші сарапшылары мен мамандары қатысты. Осылайша, азаматтарымыздың Қазақстанда атом энергетикасын дамытуға қатысты байыпты тоқтамға келуіне мүмкіндік берілді», — деп жазады Қарин.
АЭС салу мәселесі бойынша референдумға Қазақстан азаматтары шетелде де қатыса алады. 6-қазан күні 61 шет мемлекетте 76 учаскелік комиссия жұмыс істейді. Қазақстан елшіліктері мен консулдықтары жанынан құрылған учаскелерде қазір саяси науқанға соңғы әзірлік жұмыстары жүріп жатыр. Брюссельдегі №373 референдум учаскесінде 200 ге жуық отандасымыз дауыс береді деп күтілуде. Дені-дипломаттар, олардың отбасы мүшелері, студенттер мен түрлі халықаралық ұйымдарда, компанияларда жұмыс істеп, сонда уақытша тұрып жатқан Қазақстан азаматтары.
«Елшілік Бельгия мен Люксембургта уақытша және тұрақты тұрып, жұмыс істеп жатқан ел азаматтарына референдум жайлы әлеуметтік желілер, сайттар және қазақстандық студенттердің қауымдастығы арқылы хабарландыру жасады. Люксембургтағы Отандастарымыз да Брюссельге келіп, дауыс бере алады. Консулдық қызметте қазір 200 дей адам тіркеуде тұр», — деді№373 учаскелік референдум комиссиясының төрайымы Гаухар Тұрсынова.