Қазақстанда телефон нөмірі арқылы жасалатын бір банкаралық аударымның ең жоғары сомасын 500 мың теңгеден 1 млн теңгеге дейін көтеру ұсынылды.
Бұл туралы 15 қыркүйекте Ұлттық банк төрағасының орынбасары Бинұр Жәленов хабарлады.
Тиісті өзгерістер қоғамдық талқылауға шығарылған. Құжат қабылданса, жаңа лимит 2026 жылғы қазан айының соңында күшіне енуі мүмкін.
Бірақ мұнда екі бөлек талапты шатастырмау керек.
1 млн теңге бұл жағдайда төлем жүйесіндегі бір операцияға қойылатын техникалық лимит. Оның мобильді аударымдарға қатысты салықтық бақылау талаптарына қатысы жоқ.
Нақты не өзгереді?
Қазақстанда әртүрлі банктегі шоттар арасында телефон нөмірі арқылы ақша жіберуге мүмкіндік беретін банкаралық жүйе жұмыс істейді.
Қазір осы жүйедегі бір операцияның ең жоғары сомасы 500 мың теңге.
Мысалы, 1 млн теңге жіберу үшін соманы кемінде екі аударымға бөлу қажет.
Ұлттық банк бір операцияның жүйелік лимитін 1 млн теңгеге дейін көтеруді ұсынып отыр.
Өзгеріс қабылданса, мұндай соманы техникалық тұрғыдан бір операциямен жіберуге мүмкіндік туады.
Бірақ бұл барлық банктің мобильді қосымшасында автоматты түрде 1 млн теңгелік бірдей лимит пайда болады деген сөз емес.
Банктер қауіпсіздік пен тәуекелдерді басқару талаптарына байланысты өз шектеулерін белгілей алады. Бұған қоса клиенттің өзі де қосымша лимит орната алады.
Сондықтан бірнеше түрлі шектеуді ажырата білу керек.
Біріншісі — банкаралық жүйеде бір операцияға белгіленген ең жоғары сома. Ұлттық банк дәл осы көрсеткішті 500 мыңнан 1 млн теңгеге көтеруді ұсынып отыр.
Екіншісі — әр банктің өз лимиті. Ол жүйеде белгіленген ең жоғары сомадан төмен болуы мүмкін.
Үшіншісі — мобильді аударымдарға қатысты салықтық бақылау. Оның талаптары мүлде бөлек.
Салық органдары қандай аударымдарға назар аударады?
2026 жылдан бастап жеке тұлғаның операциялары бір мезетте бірнеше талапқа сәйкес келген жағдайда банктер тиісті мәліметтерді мемлекеттік кірістер органдарына береді.
Кәсіпкерлік қызметке арналмаған жеке банк шотына қатарынан үш күнтізбелік айдың әрқайсысында 100 немесе одан да көп әртүрлі жеке тұлғадан ақша түсуі керек.
Сонымен бірге осы үш айдағы жалпы түсім 12 ең төменгі жалақыдан асуға тиіс.
2026 жылы ең төменгі жалақы 85 мың теңге. Демек 12 ЕТЖ — 1 млн 20 мың теңге.
Бұл жерде екі талаптың да бір уақытта орындалуы маңызды.
Бір адам маған 1 млн теңге аударса, салық органдары тексере ме?
Бір реттік 1 млн теңге аударымның өзі осы критерий бойынша мәліметті салық органдарына беруге негіз болмайды.
Мысалы, туысыңыз сізге бір жолғы ірі соманы аударуы мүмкін.
Салықтық бақылау кезінде жеке операцияның сомасына ғана емес, заңда белгіленген талаптардың жиынтығына назар аударылады: ақшаны жіберген әртүрлі адамдардың саны, үш ай бойы тұрақты түрде ақша түсуі және сол кезеңдегі жалпы сома.
Сондықтан Ұлттық банк ұсынып отырған 1 млн теңгелік жаңа лимитті жаңа «салық шегі» деп түсінуге болмайды.
Ал барлық критерий сәйкес келсе ше?
Бұл жағдайда да салық автоматты түрде есептелмейді.
Алдымен банк заңнамада көзделген мәліметтерді мемлекеттік кірістер органдарына береді.
Салық органдары ақпаратты талдап, алғашқы кезеңде азаматқа кәсіпкерлік табыс белгілері бар екені туралы ақпараттық хабарлама жібереді.
Мұндай хабарламаның өзі адамды жауапкершілікке тартты дегенді білдірмейді.
Негіз болған жағдайда кейін камералдық бақылау жүргізілуі мүмкін.
Ал азамат түскен ақшаның кәсіпкерлік қызметтен алынған табыс емес екенін түсіндіруге құқылы.
Неліктен екі талапты шатастыру оңай?
Себебі екі көрсеткіштің сомасы бір-біріне өте жақын.
1 млн теңге — Ұлттық банк телефон нөмірі арқылы жасалатын бір банкаралық операцияға белгілеуді ұсынып отырған ең жоғары сома.
1 млн 20 мың теңге — 2026 жылғы 12 ЕТЖ және салықтық бақылау критерийлерінің бірі. Мұнда бір аударым емес, қатарынан үш айдағы барлық түсімнің жалпы сомасы есептеледі. Сонымен қатар сол үш айдың әрқайсысында кемінде 100 әртүрлі адамнан ақша түсуі керек.
Бірінші көрсеткіш «бір операциямен қанша ақша аударуға болады?» деген сұраққа жауап береді.
Екіншісі жеке шоттағы түсімдердің кәсіпкерлік табыс белгілеріне сәйкес келу-келмеуін анықтауға арналған.
Бұл екі талаптың арасында тікелей байланыс жоқ.
Сондықтан Ұлттық банк ұсынған лимиттің 1 млн теңгеге дейін өсуі мобильді аударымдарды салықтық бақылау тәртібін өзгертпейді.
